OHVIRA: แค่เป็นเรา ที่มีมดลูกแฝด
หลายๆ ครั้ง เรามักจะได้ยินเรื่องราวของคนอินเตอร์เซ็กซ์ เกี่ยวกับคุณลักษณะทางร่างกายที่หลากหลายของมนุษย์ในรูปแบบที่ปรากฏทั้งความเป็นเพศหญิงและชายออกมาพร้อมกัน หรือปรากฏออกมาอย่างไม่เด่นชัดทั้งเพศชายและหญิง
แต่วันนี้ เราจะมาทำความเข้าใจถึงความหลากหลายของคุณลักษณะทางร่ายกายที่ปรากฏให้เห็นชัดว่าเป็นเพศใดเพศหนึ่ง และไม่ได้ถือเป็นความผิดปกติร้ายแรงแต่อย่างใด คุณลักษณะทางร่างกายที่เราจะพูดถึงนี้คือ โอวีรา (OHVIRA Syndrome) อยู่ในคำจำกัดความของ ความหลากหลายของคุณลักษณะร่างกายแต่กำเนิด (Diversity of Sex Characteristics)
เรื่องราวของ โอวีรา ปรากฏให้สังคมรับรู้มากขึ้น โดยเฉพาะกรณีล่าสุด เมื่อ โบว์ เมลดา สุศรี ดาราและนักแสดงชื่อดังของไทย ได้ให้สัมภาษณ์ผ่านรายการ #คุยกับอุ้ย ว่า เมื่อตอนอายุ 20 ต้นๆ มีช่วงเวลาหนึ่งที่ประจำเดือนมาเยอะและติดต่อกันนานผิดปกติ จนถึงขั้นปวดท้องรุนแรงและเป็นลมในห้องน้ำเพราะเลือดไปเลี้ยงไม่ทัน ตื่นมาตัวซีด นอนกองตรงพรมเช็ดเท้า ถ้าแม่ไม่มาเจอเข้าและพาไปพบแพทย์ก็อาจจะหลับไปเลย
เมื่อไปตรวจจึงพบช็อกโกแลตซีสต์ที่มดลูกข้างซ้าย ยิ่งไปกว่านั้นคือ หมอตรวจพบว่า เธอมีมดลูกและปากมดลูก 2 ข้าง ขณะที่เซอร์ไพรส์ที่สองคือ เธอมีไตข้างเดียว แต่โชคดีที่ไตข้างนั้นแข็งแรงสมบูรณ์และมีขนาดใหญ่เท่ากับ 2 ข้างรวมกัน
แม้ว่าแพทย์จะยืนยันว่า โบว์ เมลดา สามารถมีลูกได้ตามปกติ แต่อาจมีความเสี่ยงต้องคลอดก่อนกำหนด เนื่องจากมดลูกแฝดทั้ง 2 ข้างเบียดกัน ยิ่งไปกว่านั้น มดลูกทั้ง 2 ข้างสามารถท้องได้พร้อมกัน หรือเป็นแฝดไข่คนละใบก็ได้ และนั่นทำให้ โบว์ เมลดา ยังต้องกินฮอร์โมนปรับสภาพร่างกายและต้องไปตรวจเช็กสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ
สำหรับคุณลักษณะแบบ โอวีรา เกิดจากพัฒนาการที่แตกต่างของท่อมุลเลอเรียน (Müllerian duct) ซึ่งเกี่ยวกับการสร้างไต และอาจมีส่วนที่เกี่ยวเนื่องกับความแตกต่าง (Variation) ของยีน HNF1B ส่งผลให้พัฒนาของร่างกายตั้งแต่ยังเป็นตัวอ่อนในช่วงสัปดาห์ที่ 6-9 มีพัฒนาการภายใต้ 3 องค์ประกอบ คือ 1. มีมดลูกแฝด 2. มีการอุดกั้นของช่องคลอดครึ่งหนึ่ง 3. มีไตเพียงข้างเดียว
ด้วยองค์ประกอบเหล่านี้ ทำให้เมื่อเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ เด็กที่มีคุณลักษณะแบบ โอวีรา จึงมักแสดงอาการปวดท้องน้อยอย่างรุนแรงและเรื้อรัง (Dysmenorrhea) เนื่องจากเลือดประจำเดือนไม่สามารถไหลออกมาได้จากช่องคลอดฝั่งที่ตัน (Hematocolpos) หากมีการอุดกั้นของช่องคลอด จนนำไปสู่ภาวะมดลูกสะสมเลือด (Hematometra) และอาจเกิดภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ตามมา
แม้ โอวีรา จะไม่ใช่ภาวะอันตรายร้ายแรงหากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม แต่ก็จำเป็นอย่างมากที่จะต้องได้รับการดูแลสุขภาพในระยะยาว เพื่อคงคุณภาพชีวิตที่ดี โดยมีข้อแนะนำในการดูแลสุขภาพดังนี้
1. การรักษาทางศัลยกรรม หากมีช่องคลอดอุดตัน แพทย์มักทำการผ่าตัดเปิดทางระบาย เพื่อช่วยลดอาการปวดประจำเดือนรุนแรง และเลือดคั่ง (hematocolpos) โดยหลังผ่าตัด ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักใช้ชีวิตได้ตามปกติ
2. การติดตามระบบสืบพันธุ์ บุคคลที่มีคุณลักษณะทางร่างกายแบบ โอวีรา ควรตรวจอัลตราซาวด์อย่างสม่ำเสมอ เพื่อเฝ้าระวังการเกิด ช็อกโกแลตซีสต์ (endometriosis) และการติดเชื้อ โดยต้องปรึกษาสูตินรีแพทย์อย่างสม่ำเสมอ
3. การดูแลไต เนื่องจากมีไตข้างเดียว บุคคลที่มีคุณลักษณะแบบ โอวีรา ควรตรวจการทำงานของไตเป็นประจำ (creatinine, eGFR) ดื่มน้ำในปริมาณที่เพียงพอ และหลีกเลี่ยงยาที่ทำร้ายไต (เช่น NSAIDs บางชนิด)
4. การวางแผนการตั้งครรภ์ บุคคลที่มีคุณลักษณะแบบ โอวีรา สามารถตั้งครรภ์ได้ปกติ แต่มีความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนด หรือแท้ง จึงควรเข้าสู่กระบวนการฝากครรภ์กับแพทย์เฉพาะทาง (high-risk pregnancy)
5. การดูแลสุขภาพจิต การรับรู้ว่าร่างกาย “ต่างจากคนทั่วไป” อาจกระทบความรู้สึก ดังนั้นการได้รับคำปรึกษาจากแพทย์ นักจิตวิทยา และการได้รับการสนับสนุนจากคนรอบข้างจึงเป็นสิ่งสำคัญ
บทความ: อัส
บรรณาธิการ: พรีส